Wstęp

Pierwszym państwem, o którym dochowały się świadectwa historyczne, było Shang (ok. 1800 r. p.n.e.). W 221 r. p.n.e. władca państwa Qin, Czeng, zjednoczył małe państwa chińskie walczące ze sobą i ogłosił się cesarzem. Dynastia Qin panowała do 207 r. p.n.e., a okres jej rządów zapisał się reformami administracyjnymi i państwowymi. W latach 206 p.n.e.-220 n.e. władzę sprawowała dynastia Han, która podniosła konfucjanizm, religię powstałą na przełomie VI i V w. p.n.e., do rangi religii państwowej. Jej rządy to czas ekspansji militarnej, walk z Hunami, wojen wewnętrznych, ale także rozkwitu sztuki i rozwoju nauk. Po upadku dynastii Han nastąpił okres wojen wewnętrznych (220-265) zwany Epoką Trzech Królestw (rozbicie jedności Chin na trzy państwa: Wei,. Shu i Wu). Rządy dynastii Tang (618-906) to nie tylko czas ponownej jedności Chin, ale także rozkwit gospodarczy i kulturalny państwa: m.in. wynaleziono druk i wyemitowano pierwsze papierowe pieniądze. Pod prawie trzystuletnimi rządami tej dynastii Chiny stały się największym imperium na świecie. Podczas rządów dynastii Song (960-1279) przeżywały swój złoty wiek: nastąpił gwałtowny rozwój miast oraz handlu z zagranicą. Jednakże coraz częściej kraj nękały najazdy ludów stepowych, aż w 1211 r. Czyngis-chan podbił Chiny. Jego wnuk Kubilaj obalił dynastię Song i założył własną dynastię Yuan (Juan) (1279- 1368). Po uwolnieniu się od tej dynastii (na skutek buntów ludności przeciwko panowaniu Mongołów) władzę przejęła rodzima dynastia Ming (1368-1644), która doprowadziła do stabilizacji gospodarczej kraju. W 1516 r. dotarli do Chin Portugalczycy, którzy w Makau założyli kolonię, a także pierwsi misjonarze katoliccy. Rok 1644 to rok wielkiego powstania chłopskiego (m.in. powstańcy zdobyli Pekin). Do jego stłumienia wezwano na pomoc Mandżurów, którzy zajęli Chiny, powodując upadek dynastii Ming. Mandżurowie założyli własną dynastię Qing (Cing) (1644-1911). Prowadzili bardzo ekspansywną politykę: m.in. w 1683 r. zajęli Tajwan, w 1716 r. zaś Tybet, zakładając tam garnizon wojskowy. W 1779 r. angielska Kompania Wschodnio-indyjska zdobyła monopol na handel opium, narkotyk niezwykle popularny w Chinach. Import opium został przez władze zakazany, a 20 tysięcy skrzyń przemycanego narkotyku zostało zarekwirowane. Tak rozpoczęły się wojny opiumowe z Anglią (I) oraz z Anglią i Francją (II, III) zakończone klęską Chin; na mocy traktatów nankińskiego (1842), tiencińskie-go (1858) i pekińskiego (1860) zostały one zmuszone do wielu ustępstw. Ubóstwo społeczeństwa i rządy skorumpowanej administracji doprowadziły do największego w dziejach Chin powstania ludowego tajpingów (1851-1864). Także niezadowolenie z rządów Mandżurów przyczyniło się do obalenia dynastii Qing w 1912 r. (abdykacja ostatniego cesarza chińskiego, Pu I). W tym samym roku uchwalono w Nankinie konstytucję, otwarto Zgromadzenie Narodowe i utworzono partię nacjonalistyczną Kuomintang. Po połączeniu Kuomintangu z partią komunistyczną zorganizowano w latach 1934-1935 tzw. Wielki Marsz komunistów, będący przegrupowaniem Chińskiej Armii Ludowo-Wyzwoleńczej. Przewodniczącym Komunistycznej Partii Chin został Mao Tse-tung, który stanął na czele państwa (również jako przewodniczący) w 1949 r., kiedy to proklamowano Chińską Republikę Ludową. Mao Tse-tung stał się faktycznym przywódcą Chin aż do swojej śmierci w 1976 r. Za jego rządów doszło do Wielkiej Proletariackiej Rewolucji Kulturalnej, będącej kampanią propagandową prowadzoną pod hasłami równości i sprawiedliwości społecznej. Skierowana ona była przede wszystkim przeciwko intelektualistom, uczonym i artystom chińskim. Po śmierci Mao na czele państwa stanął Teng Siao-ping, który rozpoczął umiarkowaną politykę modernizacji kraju i gospodarki. W 1997 r. na mocy wcześniejszego układu z Wielką Brytanią Hongkong - angielska kolonia od czasów I wojny opiumowej - powrócił do Chin.